عناصر معدنی مهم

دسته‌بندی عناصر معدنی بدن

 عناصر اصلی (Major elements)

 سدیم، پتاسیم، کلر

عناصر کمیاب (Trace elements)

آهن، روی، مس،منگنز

 عناصر فوق‌کمیاب (Ultra-trace elements)

کروم، کبالت، مولیبدنوم،سلنیوم

 ویژگی‌های عمومی عناصر کمیاب

·       تقویت عملکرد  مقدار بسیار کم آن‌ها برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است

·       کمبود باعث بیماری (مثل آنمی فقر آهن)

·       اختصاصی بودن

·       عملکرد هر عنصر غیرقابل جایگزین است

  مثال:

 آهن در فریتین، ترانسفرین

مس در سرولوپلاسمین

 روی در آلبومین

 تنظیم هومئوستاز:

 • تنظیم جذب، ذخیره و دفع توسط بدن

 • مهار جذب در صورت دریافت کافی (Feedback inhibition)

میان‌کنش عناصر

·       افزایش یا کاهش یک عنصر می‌تواند روی عنصر دیگر اثر بگذارد

  مثال:

·        افزایش روی باعث کاهش جذب مس

·        کمبود مس باعث آنمی فقر آهن

مس (Cu)

بیشترین ذخیره: کبد

 حمل در خون: سرولوپلاسمین

  اعمال: سیستم آنتی‌اکسیدان (SOD) ،متابولیسم آهن ،سیستم عصبی

 بیماری‌ها:

ویلسون باعث تجمع مس، حلقه کایزر–فلشر

 منکز باعث نقص جذب مس، آسیب عصبی شدید

منگنز (Mn)

کوفاکتور آنزیم‌های: گلیکولیز ،چرخه کربس ،سیکل اوره

 نقش در استخوان و غضروف

 دفع: مدفوع

کمبود باعث اختلال انعقادی، دمینرالیزه شدن استخوان

روی (Zn)

کوفاکتور بیش از 300 آنزیم

 نقش در: بیان ژن (Zinc finger) ،ایمنی ، ترمیم زخم

 حس چشایی و بویایی

 دفع: مدفوع

 کمبود باعث:تأخیر رشد، هیپوگنادیسم ،اختلال بلوغ جنسی

 بیماری مهم: آکرودرماتیت انتروپاتیکا ، نقص ژنتیکی جذب روی،

علائم پوستی، گوارشی

 درمان: سولفات روی

عناصر فوق‌کمیاب مهم

کروم (Cr)

منابع: گوشت، سبزیجات، شیر

  شکل فعال زیستی: Cr³⁺

 حمل در خون: ترانسفرین

دفع: ادرار

نقش مهم:

·       تقویت‌کننده اثر انسولین

·       بهبود تحمل گلوکز

  Cr⁶⁺ سرطان‌زا (ریه، پوست)

 کبالت (Co)

جزء ساختاری ویتامین) B12 کوبالامین(

بدن قادر به ساخت B12 نیست بنابراین باید از رژیم غذایی تأمین شود

 ذخیره: کبد، کلیه

  دفع: ادرار

 مولیبدنوم (Mo)

 کوفاکتور آنزیم‌ها: گزانتین اکسیداز، سولفیت اکسیداز

 دفع اصلی: ادرار

  نقص ژنتیکی : عقب‌ماندگی ذهنی، مرگ نوزاد

 فلور (F)

ضد پوسیدگی دندان

 افزایش دانسیته استخوان

 منابع: آب آشامیدنی، چای

 مسمومیت: فلوروزیس (تغییر شکل دندان

 سفتی ستون مهره)

سلنیوم (Se)

آنتی‌اکسیدان قوی

 سینرژی با ویتامین E

 جزئی از: گلوتاتیون پراکسیداز ،یدوتیرونین دیدیناز

 • دفع: ادرار

 کمبود:   آنمی همولیتیک، دیستروفی عضلانی ، بیماری کشان (کاردیومیوپاتی)