در حالت عادی، لنفوسیتهای موجود در خون محیطی (توسط میکروسکوپ نوری) به صورت سلولهای کوچک، گرد، با هستهای متراکم و سیتوپلاسم بسیار کم دیده میشوند (لنفوسیتهای بالغ معمولی). وقتی بدن با یک عامل بیگانه (به ویژه ویروسها) مواجه میشود، سیستم ایمنی برای پاسخ به این تهدید فعال میشود. در این شرایط، لنفوسیتها (به ویژه لنفوسیتهای T) تغییر شکل داده و «فعال» میشوند تا بتوانند تکثیر شده و آنتیبادی یا مواد ایمنی تولید کنند. به این سلولهای تغییر شکل یافته، لنفوسیت واکنشی (یا در ادبیات قدیمیتر، لنفوسیت آتیپیک یا Downey cell) گفته میشود.
ویژگیهای ظاهری (مورفولوژیک) در زیر میکروسکوپ
لنفوسیتهای واکنشی برخلاف لنفوسیتهای معمولی، ظاهری بزرگتر دارند:
اندازه: بزرگتر از لنفوسیتهای معمولی (گاهی هماندازه مونوسیتها).
سیتوپلاسم: حجم آن افزایش مییابد و به دلیل غنی بودن از RNA، رنگ آبی تیره (Basophilic) به خود میگیرد.
تغییر رنگ در حاشیه: اغلب در لبههای سیتوپلاسم، رنگ آبی بسیار تیرهتر دیده میشود (گویی لبهها به سلولهای مجاور «چسبیدهاند» یا در سیتوپلاسم آنها «فرو رفتهاند»).
هسته: هسته ممکن است از حالت گرد خارج شده، تغییر شکل دهد (نامنظم شود) و کروماتین آن بازتر و فعالتر (Less condensed) به نظر برسد.
دیدن لنفوسیت واکنشی در آزمایش خون نشاندهنده یک پاسخ ایمنی فعال است. شایعترین دلایل حضور آنها عبارتند از:
عفونتهای ویروسی (شایعترین علت):
مونونوکلئوز عفونی (EBV): کلاسیکترین علت که تعداد زیادی از این سلولها را ایجاد میکند.
سیتومگالوویروس (CMV).
هپاتیتهای ویروسی.
سرخجه، اوریون یا آنفولانزا.
سایر عوامل:
واکنشهای دارویی (Drug hypersensitivity).
برخی بیماریهای خودایمنی.
در موارد نادرتر، پس از واکسیناسیون یا در شرایط التهابی شدید.
انواع لنفوسیت های واکنشی
داونی این سلولها را به سه تیپ اصلی تقسیم کرد که تیپ ۱ (Downey Type I) شایعترین و شاخصترین آنهاست.
لنفوسیت داونی تیپ ۱ (Downey Type I)
این تیپ که به عنوان «لنفوسیت واکنشی کلاسیک» شناخته میشود، بیشترین شباهت را به ظاهر لنفوسیتهای تحریک شده در عفونت EBV دارد:
ظاهر سیتوپلاسم (مهمترین بخش):
سیتوپلاسم بسیار آبی و عمیق (Deeply Basophilic) است.
لبههای سیتوپلاسمی: ویژگی کلیدی این سلول، حالت «تلاطم» یا «پنجهکشی» (Scalloped edges) در حاشیه سیتوپلاسم است. سیتوپلاسم بهگونهای است که گویی به سمت گلبولهای قرمز مجاور خود کشیده شده و در آنها فرو رفته است (این پدیده ناشی از حرکت فعال سلول و برخورد با سلولهای دیگر در لام است).
هسته:
هسته معمولاً از نظر کروماتین حالت «بالغ» دارد، اما در عین حال که متراکم است، حالت سوراخسوراخ یا حفرهدار (Fenestrated) را نشان میدهد که با کروماتینهای متراکمتر در میان فضاهای بازتر دیده میشود.هسته ممکن است گرد، بیضی یا گاهی دارای بریدگی (Indented) باشد.
اندازه کلی:
این سلولها معمولاً از لنفوسیتهای نرمال بزرگتر هستند، اما بزرگی آنها به اندازه لنفوبلاستهای لوسمیک (سرطانی) نیست.
لنفوسیت داونی تیپ ۲ (Downey Type II)
ویژگیهای لنفوسیت داونی تیپ ۲
این سلولها اغلب در مراحل میانی تا پایانی عفونتهای ویروسی (به ویژه در مونونوکلئوز عفونی) مشاهده میشوند و ویژگیهای زیر را دارند:
سیتوپلاسم گسترده (Abundant Cytoplasm):
برخلاف تیپ ۱ که سیتوپلاسمی فشرده و متلاطم داشت، تیپ ۲ دارای سیتوپلاسمی بسیار وسیع و پهناور است.
رنگ سیتوپلاسم در این تیپ معمولاً «آبی کمرنگ» تا «خاکستری-آبی» است (کمتر از تیپ ۱ تیره است).
لبههای صاف (Smooth Borders):
یکی از تفاوتهای اصلی این است که در تیپ ۲، شما آن «پنجهکشی» یا فرورفتگی در گلبولهای قرمز مجاور (که در تیپ ۱ دیدیم) را نمیبینید. لبههای سلول معمولاً صاف و گرد هستند.
هسته:
هسته معمولاً در مرکز قرار ندارد و کمی به یک سمت متمایل است (Eccentric).
کروماتین هسته نسبت به تیپ ۱ فشردهتر و بالغتر به نظر میرسد. در واقع، این سلولها در ظاهر بسیار شبیه به مونوسیتها (یک نوع دیگر از گلبولهای سفید) هستند، به همین دلیل به آنها “مونوسیتوئید” میگویند.
لنفوسیتهای داونی تیپ ۳ (Downey Type III)
لنفوسیتهای داونی تیپ ۳ (Downey Type III) که گاهی به آنها «لنفوبلاستمانند» (Lymphoblast-like) نیز میگویند، از نظر هماتولوژیستها جذابترین و در عین حال چالشبرانگیزترین تیپ در این دستهبندی هستند.
اگر تیپ ۱ و ۲ را به عنوان «لنفوسیتهای واکنشی بالغ و فعال» بشناسیم، تیپ ۳ به دلیل ظاهر نابالغ خود، میتواند با سلولهای بدخیم (لوسمیک) اشتباه گرفته شود.
ویژگیهای لنفوسیت داونی تیپ ۳
این سلولها نادرترین نوع در میان دستهبندی داونی هستند و ویژگیهای زیر را دارند:
ظاهر بسیار نابالغ (Immature Appearance):
این سلولها به شدت شبیه به لنفوبلاستها (سلولهای بسیار جوان سیستم ایمنی که در مغز استخوان هستند) به نظر میرسند.
هستک (Nucleoli): مهمترین ویژگی تیپ ۳ که آن را از دو تیپ قبلی متمایز میکند، وجود یک یا چند «هستک» کاملاً مشخص در داخل هسته است. هستک نشاندهنده سنتز شدید پروتئین و فعالیت بالای سلول برای تقسیم است.
هسته:
کروماتین هسته برخلاف تیپ ۱ و ۲ که متراکم و بالغ بود، در اینجا بسیار ظریف (Fine) و باز است (شبیه به سلولهای بلاست). هسته ممکن است گرد یا کمی نامنظم باشد.
سیتوپلاسم:
سیتوپلاسم معمولاً بسیار تیره (Deeply basophilic) است و ممکن است مقدار آن کم یا متوسط باشد.
کیس جالب
بیمار دارای تست CBCبه آزمایشگاه مراجعه کرد و متوجه شدیم در قسمت scattergram شدت رنگ سبز به شکل درخت سرو کشیده شده است
این حالت در مواردی که بیمار دارای Reactive lymph می باشد دیده می شود برای بیمار تست VCA IgMانجام شد و با شدت بالا مثبت بود ریپورت دستگاه در پایین جهت مشاهده همکاران گرامی گذاشته می شود
بیمار در بررسی PBSدارای 30درصد Reactive lymph بود
تشخیص دقیق و صحیح یک ناهنجاری یا بیماری نیازمند یک روند بسیار پیچیده و تخصصی است که توسط یک تیم کارشناس آموزش دیده صورت می پذیرد. آزمایشگاه تشخیص طبی در روند تشخیص یک بیماری جایگاه بسیار مهمی دارد.
نظرات
(0)
برای ارسال دیدگاه وارد شوید
برای ارسال دیدگاه و شرکت در بحث ابتدا باید وارد حساب کاربری خود شوید
هنوز نظری ثبت نشده است.