دسته‌بندی عناصر معدنی بدن

عناصر اصلی (Major elements)

سدیم، پتاسیم، کلر

عناصر کمیاب (Trace elements)

آهن، روی، مس،منگنز

عناصر فوق‌کمیاب (Ultra-trace elements)

کروم، کبالت، مولیبدنوم،سلنیوم

ویژگی‌های عمومی عناصر کمیاب

· تقویت عملکرد مقدار بسیار کم آن‌ها برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است

· کمبود باعث بیماری (مثل آنمی فقر آهن)

· اختصاصی بودن

· عملکرد هر عنصر غیرقابل جایگزین است

مثال:

آهن در فریتین، ترانسفرین

مس در سرولوپلاسمین

روی در آلبومین

تنظیم هومئوستاز:

• تنظیم جذب، ذخیره و دفع توسط بدن

• مهار جذب در صورت دریافت کافی (Feedback inhibition)

میان‌کنش عناصر

· افزایش یا کاهش یک عنصر می‌تواند روی عنصر دیگر اثر بگذارد

مثال:

· افزایش روی باعث کاهش جذب مس

· کمبود مس باعث آنمی فقر آهن

مس (Cu)

بیشترین ذخیره: کبد

حمل در خون: سرولوپلاسمین

اعمال: سیستم آنتی‌اکسیدان (SOD) ،متابولیسم آهن ،سیستم عصبی

بیماری‌ها:

ویلسون باعث تجمع مس، حلقه کایزر–فلشر

منکز باعث نقص جذب مس، آسیب عصبی شدید

منگنز (Mn)

کوفاکتور آنزیم‌های: گلیکولیز ،چرخه کربس ،سیکل اوره

نقش در استخوان و غضروف

دفع: مدفوع

کمبود باعث اختلال انعقادی، دمینرالیزه شدن استخوان

روی (Zn)

کوفاکتور بیش از 300 آنزیم

نقش در: بیان ژن (Zinc finger) ،ایمنی ، ترمیم زخم

حس چشایی و بویایی

دفع: مدفوع

کمبود باعث:تأخیر رشد، هیپوگنادیسم ،اختلال بلوغ جنسی

بیماری مهم: آکرودرماتیت انتروپاتیکا ، نقص ژنتیکی جذب روی،

علائم پوستی، گوارشی

درمان: سولفات روی

عناصر فوق‌کمیاب مهم

کروم (Cr)

منابع: گوشت، سبزیجات، شیر

شکل فعال زیستی: Cr³⁺

حمل در خون: ترانسفرین

دفع: ادرار

نقش مهم:

· تقویت‌کننده اثر انسولین

· بهبود تحمل گلوکز

Cr⁶⁺ سرطان‌زا (ریه، پوست)

کبالت (Co)

جزء ساختاری ویتامین) B12 کوبالامین(

بدن قادر به ساخت B12 نیست بنابراین باید از رژیم غذایی تأمین شود

ذخیره: کبد، کلیه

دفع: ادرار

مولیبدنوم (Mo)

کوفاکتور آنزیم‌ها: گزانتین اکسیداز، سولفیت اکسیداز

دفع اصلی: ادرار

نقص ژنتیکی : عقب‌ماندگی ذهنی، مرگ نوزاد

فلور (F)

ضد پوسیدگی دندان

افزایش دانسیته استخوان

منابع: آب آشامیدنی، چای

مسمومیت: فلوروزیس (تغییر شکل دندان

سفتی ستون مهره)

سلنیوم (Se)

آنتی‌اکسیدان قوی

سینرژی با ویتامین E

جزئی از: گلوتاتیون پراکسیداز ،یدوتیرونین دیدیناز

• دفع: ادرار

کمبود: آنمی همولیتیک، دیستروفی عضلانی ، بیماری کشان (کاردیومیوپاتی)

Urea @Creatinine

Urea @Creatinine

نظرات

(0)

پست‌های اخیر